Historia Autobusu i Trolejbusu

Historia autobusu zaczyna się w roku 1823, kiedy angielski wynalazca Goldsworthy Gurney skonstruował samochód o napędzie parowym odpowiadający wielkością współczesnemu mikrobusowi. Przez kilka miesięcy w roku 1831 pojazd ten obsługiwał 15- kilometrową trasę pomiędzy Gloucester a Cheltenham. Dopiero jednak wynalezienie w 1883 roku szybkobieżnego silnika benzynowego przez niemieckiego konstruktora Gottlieba Daimlera umożliwiło masową produkcję pojazdów samochodowych. Następnym krokiem było skonstruowanie przez niemieckiego inżyniera Rudolfa Diesla w roku 1897 wysokoprężnego silnika spalinowego. Znalazł on zastosowanie również jako napęd autobusów. Paliwo stanowił olej napędowy zapłon następował samoczynnie wskutek silnego podwyższenia w cylindrze tłoka temperatury powietrza w wyniku jego sprężania. Początkowo był to silnik dwusuwowy, z czasem zamieniony na czterosuwowy. Wysoka temperatura powstająca podczas pracy wymagała odpowiedniego systemu chłodzenia. Powszechnie stosuje się dwa rodzaje chłodnic: wodną i pneumatyczną, wykorzystując strumień powietrza. Większość współczesnych silników autobusowych jest ponadto wyposażona w sprężarki umożliwiające doładowanie ich powietrzem w celu uzyskania większej mocy.

Głównym producentem autobusów była początkowo niemiecka firma Daimler-Benz, powstała w 1926 roku. Produkcja autobusów rozwinęła się również bardzo szybko w Stanach Zjednoczonych, gdzie wielkie odległości uczyniły zeń podstawowy środek komunikacji dalekobieżnej. Największym amerykańskim producentem tych pojazdów stał się istniejący od 1916 roku koncern General Motors Corporation z siedzibą w Detroit. Później na rynku producentów pojawiły się także inne firmy, jak choćby Navi Star International, specjalizująca się właśnie w właśnie w autobusach komunikacji dalekobieżnej. Potrzeby wygodnego podróżowania sprawiły, że już przed II wojna światową pojawiły się różne klasy autobusów. Najmniejsze, zwane mikrobusami, służą do przewozu niewielkiej liczby pasażerów. Według współczesnych polskich norm prawnych za autobus uznaje się pojazd, który może pomieścić co najmniej 9 pasażerów. Inny typ to autobus miejski przeznaczony wyłącznie do przewozu pasażerów w obrębie danej aglomeracji. Stąd w jego wnętrzu oprócz miejsc siedzących znajdują się miejsca stojące, co umożliwia transport większej liczby ludzi. Ma to ogromne znaczenie w godzinach szczytu, kiedy większość mieszkańców miasta śpieszy się do zakładów pracy, szkół bądź urzędów albo powraca z tych miejsc do domów. Wreszcie trzeci typ- autobusy turystyczne, wyłącznie z miejscami do siedzenia, które przewożą pasażerów do innych miast. Ponieważ podróż trwa najczęściej kilka godzin, autobusy te muszą zapewniać minimum komfortu. Do komunikacji międzynarodowej używa się luksusowych autokarów wyposażonych w toalety, barek, video, itp. Fotele w autokarach mają najczęściej odchylane oparcia, co umożliwia podróżnym sen w czasie jazdy. Często są to dwupoziomowe kolosy przemierzające po parę tysięcy kilometrów w ciągu jednego kursu. Co ciekawe, niektóre europejskie metropolie, jak Londyn czy Berlin, wprowadziły dwupoziomowe autobusy w obrębie miast. Wydaje się to rozsądne z ekonomicznego punktu widzenia. Ponadto mniejszy tłok w takich autobusach sprawia, że mieszkańcy mniej utyskują na codzienne zmagania z komunikacją. Rozwój komunikacji autobusowej zależy oczywiście od sieci dróg i autostrad. Najdłuższą sieć drogową mają Stany Zjednoczone i one też dysponują największym taborem autobusowym, skupiającym 10 % ogólnej liczby autobusów i autokarów na świecie. Na drugim miejscu znajduje się największy eksporter aut na świecie – Japonia, która zdecydowanie preferuje metro i szybką kolej dalekobieżną. W Polsce miejska komunikacja autobusowa funkcjonuje w ponad 150 miastach z czego większość jest na Śląsku. W ostatnich latach rozwinęła się u nas komunikacja międzynarodowa i obecnie dysponujemy przeszło 170 połączeniami z większością krajów Europy.

Trolejbus, choć podobnie jak autobus zalicza się do pojazdów kołowych, napędzany jest silnikiem elektrycznym poruszanym przez prąd stały. Jego napięcie waha się w zależności od typu pojazdu od 500 do 1200 woltów. Energię dostarczają dwa przewody zasilające za pośrednictwem odbieraków drążkowych umieszczonych na dachu pojazdu. Odbieraki te umocowane są przegubowo, co zwiększa ich ruchomość i umożliwia trolejbusom omijanie przeszkód nawet szerokości 4,5 metra. Jednak trolejbusy mają kilka wad największą jest stałe połączenie z obydwiema liniami sieci trakcyjnej. Trolejbusy muszą zatem posuwać się wzdłuż owej sieci. W dodatku często ulegają awariom – odpadają od przewodów, co powoduje przerwę w dostawie prądu i zatrzymanie pojazdu. Kolejnymi minusami jest uzależnienie od dostaw prądu, tamowanie ruchu ulicznego i drogie utrzymanie.

Prototyp trolejbusu skonstruowali Niemcy w 1882 roku, a o pierwszą regularną linię postarały się Stany Zjednoczone w 1928 roku. Trolejbus jest przeznaczony niemal wyłącznie do poruszania się po mieście, ale na przykład Krym ma linię ponad stukilometrową, która łączy Symferopol z Jałtą. Jest to najdłuższa linia trolejbusowa kursująca do dzisiaj. W Polsce najstarsza linia trolejbusowa powstała w 1930 roku w Poznaniu. Po II wojnie światowej nasz kraj otrzymał od Związku Radzieckiego kilkadziesiąt popularnych „trajlusi”, co umożliwiło uruchomienie linii trolejbusowych w Warszawie w 1946 roku, a następnie w Gdyni, Sopocie, Lublinie, Olsztynie, Legnicy i Wałbrzychu. Jednakże w połowie lat sześćdziesiątych uznano je za nieekonomiczny i utrudniający ruch środek transportu miejskiego. Trolejbusy utrzymały się jedynie w Trójmieście i Lublinie. Pod koniec lat osiemdziesiątych nastąpił pewien renesans trolejbusu jako pojazdu, który w mniejszym stopniu szkodzi środowisku. W ramach eksperymentu uruchomiono połączenie trolejbusowe między Warszawą a Piasecznem oraz linię miejską w Tychach. Po kilku latach połączenie Warszawa Piaseczno jednak zlikwidowano. Podobnie jak poprzednio posłużono się argumentem, że trolejbusy przewożą stosunkowo niewielką liczbę pasażerów, są drogie i utrudniają ruch innych pojazdów. Większość byłych pasażerów trolejbusów złożyła protest na ręce władz gminnych, dowodząc, że częstość kursowania tego środka lokomocji (średnio co 6 minut) rekompensowała jego gorsze od autobusów walory techniczne. Obecnie Trolejbusy w Polsce na co dzień kursują tylko w trzech miastach: Gdyni, Lublinie i w Tychach (w tym ostatnim następuje aktualnie rozbudowa sieci). Na razie nic nie wskazuje żeby w jakimś innym mieście zostały przywrócone kursy trolejbusów. A istniejące linie są zastępowane ekologicznymi autobusami gazowymi, które o wiele sprawniej wywiązują się z usług komunikacyjnych i cieszą się większą efektywnością!

Ważniejsze wydarzenia:

1823- Goldsworthy Gurney konstruuje parowy prototyp autobusu.

1882- w Niemczech pojawia się prototyp trolejbusu.

1883- Gottlieb Daimler przy pomocy Wilhelma Maybacha opracowuje szybkobieżny benzynowy silnik spalinowy.

1890- Daimler zakłada przedsiębiorstwo Daimler-motoren-Gesellschaft produkujące, samochody, motocykle i autobusy.

1916- W Detroit powstaje General Motors Corporation, koncer, który produkuje autobusy.

1926- z fuzji zakładów Daimlera z fabryką Benza zostaje utworzony koncern Daimler-Benz A.G.

1928- W USA zostaje zbudowana pierwsza regularna linia trolejbusowa.

1930- w Poznaniu zostaje uruchomiona pierwsza linia trolejbusowa.

1946- w kilku miastach polski, a także obozu socjalistycznego, są tworzone sieci trolejbusowe na bazie radzieckich wozów.

Lata 60- Trolejbusy powoli wychodzą z użycia; w miastach króluje niepodzielnie autobus, w niektórych krajach (USA) odgrywa on także pierwszoplanową rolę w komunikacji dalekobieżnej; największym producentem autobusów stają się Stany Zjednoczone.